وال استریت ژورنال: صادرات نفت ایران افزایش، اما سود کاهش
با وجود افزایش صادرات نفت در سال ۲۰۲۵ به بالاترین سطح طی سالهای اخیر، ایران همچنان برای دستیابی به سود واقعی از این منبع حیاتی با چالشهای جدی روبهرو است. تحریمهای بینالمللی، نوسانات قیمتهای جهانی و شبکه پیچیده واسطهها، نفت ایران را از یک نقطه قوت به عاملی فشارزا بر اقتصاد ملی تبدیل کردهاند؛ آن هم در شرایطی که کشور با اعتراضات بیسابقه مردمی و تهدیدهای تازه آمریکا مواجه است.
طبق گزارشی که عصر یکشنبه در وال استریت ژورنال منتشر شد، صادرات نفت ایران در سال ۲۰۲۵ به سطوحی بالاتر از سالهای گذشته رسیده است که عمدتاً از طریق قاچاق برای دور زدن تحریمها و در درجه اول هدف قرار دادن بازار چین بوده است. با این حال، درآمدهای نفتی رژیم به دلیل کاهش قیمتهای جهانی و دستکاری واسطهها و خریدارانی که از وابستگی تهران به درآمدهای نفتی و نیاز مبرم آن به فروش تولیدات خود از طریق «ناوگان سایه» - شبکهای از تانکرهای نفتی قدیمی که هدف تحریمها و نیروهای ویژه ایالات متحده قرار گرفتهاند - سوءاستفاده کردهاند، به شدت کاهش یافته است.
این وضعیت منجر به افزایش کارمزد معاملات نفت ایران شده است، در حالی که خریداران از این محدودیتها برای خرید نفت خام با قیمتهای بسیار پایینتر استفاده میکنند. این امر بحران اقتصادی ایران را تشدید کرده و اعتراضات مرگباری را در سراسر کشور برانگیخته است - بزرگترین چالشی که رژیم شیعه در بیش از چهار دهه قدرت با آن روبرو بوده است. در این ماه، ایالات متحده در پاسخ به سرکوب معترضان توسط دولت، تحریمهای جدیدی را علیه ایران اعمال کرد و افراد و نهادهایی را که در «پولشویی درآمد حاصل از فروش نفت و محصولات پتروشیمی ایران به بازارهای خارجی» دست داشتند، هدف قرار داد.
نفت ایران: بین صادرات فراوان و فرسایش درآمدها
در حالی که تهدید فوری اقدام نظامی ایالات متحده از بین رفته است، همه گزینهها روی میز باقی ماندهاند و مشکلات اساسی اقتصادی همچنان پابرجاست. مهمترین آنها دشواری فروش نفت ایران است که تقریباً 3 درصد از تولید روزانه جهانی را تشکیل میدهد. برخی از تحلیلگران تخمین میزنند که کل فروش سالانه در سال 2025 به حدود 30 میلیارد دلار رسیده است و ایران تقریباً دو سوم سود را برای خود حفظ میکند، اگرچه به گفته مقامات و تحلیلگران صنعت نفت، سود در سالهای گذشته گاهی اوقات حتی بیشتر بوده است.
تحریمهای ایران و واسطههای آن، ایجاد شبکههای واسطهای جدید برای دور زدن محدودیتها را ضروری میکند که منجر به افزایش هزینهها و پیچیدهتر شدن ترتیبات تقسیم سود بین طرفین متعدد میشود. قطعی اینترنت در طول اعتراضات، ردیابی سطح تولید نفت ایران و حفظ ثبات بازار را برای سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) دشوار کرد. ایران همچنین برای خرید نفت خود به پالایشگاههای کوچک چینی معروف به «تیپات» متکی است. این پالایشگاهها در سطح بینالمللی فعالیت نمیکنند، اما برای رقابت در داخل کشور به نفت خام ارزان نیاز دارند. طبق گزارش کپیتال اکونومیکس، نفت ایران حدود ۱۵ درصد از واردات نفت چین را تشکیل میدهد، اگرچه چین این واردات را در آمار رسمی خود لحاظ نمیکند.
به دلیل افزایش تولید جهانی و نگرانیها در مورد رکود اقتصادی جهانی، بیش از یک سال است که درآمدهای نفتی رو به کاهش است. نفت خام برنت حدود ۶۶ دلار در هر بشکه و نفت وست تگزاس اینترمدیت ۶۱ دلار معامله میشود که تقریباً یک پنجم کمتر از سال قبل است. این کاهش به کاهش درآمدهای ارزی منجر شده است که ایران برای پرداخت هزینههای واردات و تقویت ریال در حال سقوط خود به آن متکی است.
از زمان جنگ ژوئن گذشته، تهران توانسته است صادرات نفت خود را علیرغم تحریمها حفظ و حتی افزایش دهد و از تقاضای چین و ناوگان مخفی خود که در حال حاضر شامل ۶۱۳ نفتکش، از جمله ۱۸۰ سوپرتانکر است، سود ببرد. در عوض، خریداران چینی از نیاز مبرم ایران به فروش نفت خود با قیمتهای تخفیفدار بهرهبرداری کردهاند، در حالی که غرب همچنان محدودیتهای جدیدی را اعمال میکند که این روند را پیچیدهتر کرده و هزینههای حمل و نقل و بیمه را افزایش میدهد.
افزایش صادرات نفت لزوماً به معنای بهبود وضعیت اقتصادی نیست؛ وقتی تحریمها، تخفیفهای اجباری و هزینههای پنهان بخش عمده درآمد را میبلعند، سود واقعی همچنان از دسترس خارج میماند.
پاسخ دادنحذفآنچه امروز اقتصاد ایران را تحت فشار قرار داده، نه کمبود فروش، بلکه ساختار پرهزینه و تحمیلی صادرات در سایه تحریمهاست؛ جایی که خریداران بیشترین منفعت و ایران کمترین سود را میبرد.
پاسخ دادنحذف