از مطبوعات ایران: سفر قریب‌الوقوع مقامات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به واشنگتن... سوالاتی در مورد اهداف

از مطبوعات ایران: سفر قریب‌الوقوع مقامات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به واشنگتن... سوالاتی در مورد اهداف

 با نزدیک شدن به مهلت اروپا برای فعال کردن «مکانیسم ماشه» و با آغاز دور جدید مذاکرات بین ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ، سفر قریب‌الوقوع مقامات آژانس به واشنگتن ابعادی فراتر از دیپلماسی سنتی به خود می‌گیرد. به گزارش بلومبرگ، ایالات متحده و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به دنبال هماهنگی مواضع و تدوین یک سناریوی مشترک در مورد ایران هستند. این سناریو می‌تواند هم دستور کار آژانس را در جلسات آینده شکل دهد و هم تصمیم‌گیری اروپا در مورد موضوع هسته‌ای ایران را هدایت کند.

روزنامه الشرق گزارش داد که این امر در حالی صورت می‌گیرد که در هفته‌های اخیر، پایتخت‌های اروپایی بارها تهدید کرده‌اند که در صورت عدم پاسخگویی تهران به خواسته‌هایش، به فعال کردن مکانیسم ماشه متوسل می‌شوند، اقدامی که به طور خودکار باعث اعمال مجدد تحریم‌های شورای امنیت سازمان ملل خواهد شد. در این زمینه، واشنگتن در تلاش است تا از نفوذ خود در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای پیشبرد گزارش‌های فنی خود به شیوه‌ای که در خدمت منافع سیاسی اروپا باشد، استفاده کند. ناظران معتقدند که چنین هماهنگی جدیدی نیست، زیرا تهران پیش از این گزارش‌های رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی را «سیاسی» می‌دانست، در حالی که این گزارش‌ها عملاً به عنوان مبنایی برای تشدید فشار غرب و اسرائیل بر ایران عمل می‌کردند. بنابراین، سفر پیش رو می‌تواند مرحله جدیدی از سیاست آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در همسویی با غرب در رویارویی با تهران باشد.

یکی از برجسته‌ترین نقاط اختلاف بین ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، چیزی است که تهران آن را از دست دادن بی‌طرفی آژانس می‌داند. سکوت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در مورد حملات مستقیم ایالات متحده و اسرائیل به تأسیسات هسته‌ای ایران تحت نظارت بین‌المللی، نه تنها اعتماد تهران را تضعیف کرده، بلکه باعث شده است که سطح همکاری خود با آژانس را مورد بازنگری قرار دهد. مقامات ایرانی بارها تأکید کرده‌اند که ادامه این رویکرد دوگانه می‌تواند به کاهش یا حتی توقف همکاری‌های فنی منجر شود.

در همین راستا، تهران اخیراً مذاکراتی را با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای تدوین چارچوب جدیدی برای همکاری آغاز کرده است. با این حال، مقامات ایرانی تأکید می‌کنند که هر توافق جدیدی مشابه گذشته نخواهد بود، مگر اینکه امنیت و حقوق ایران تضمین شود. با این حال، گزارش‌های رسانه‌های غربی، مانند بلومبرگ، تلاش می‌کنند این موضع را به عنوان «مانع‌تراشی» یا «فرار از نظارت» جلوه دهند، در حالی که تهران معتقد است ریشه مشکل در عملکرد سیاسی جانبدارانه آژانس نهفته است، به ویژه با توجه به اینکه گزارش‌های اخیر گروسی به ابزاری برای پوشش اقدامات غیرقانونی اسرائیل علیه ایران تبدیل شده است.

بنابراین، سفر مقامات آژانس به واشنگتن را نمی‌توان صرفاً به عنوان یک گام فنی، بلکه به عنوان بخشی از یک زمینه سیاسی پیچیده، در زمانی که اعتماد متقابل بین تهران و آژانس به پایین‌ترین حد خود رسیده است، در نظر گرفت. هرگونه نزدیکی عمومی بین آژانس و ایالات متحده، بی‌اعتمادی را تشدید کرده و احتمالاً سایه منفی بر مذاکرات جاری خواهد انداخت.

آنچه این سفر را از سایر اقدامات دیپلماتیک متمایز می‌کند، همزمانی آن با دو رویداد محوری است: شمارش معکوس اروپا برای فعال کردن مکانیسم ماشه و آغاز دور جدید مذاکرات ایران و آژانس. بنابراین، نتایج مذاکرات واشنگتن می‌تواند تأثیر مستقیمی بر هر دو مسیر داشته باشد. اگر مقامات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با گزارشی تند علیه ایران بازگردند، اروپایی‌ها احتمالاً از آن به عنوان بهانه‌ای برای توجیه توسل به مکانیسم ماشه استفاده خواهند کرد.

در مقابل، واشنگتن و متحدانش ممکن است به دنبال سوءاستفاده از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای فشار بر ایران و قرار دادن آن در حالت تدافعی در طول مذاکرات آینده باشند. با این حال، تهران هشدار داده است که هرگونه استفاده سیاسی از آژانس یا بازگشت تحریم‌های شورای امنیت، عواقب جدی، از جمله احتمال خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) را به همراه خواهد داشت که سیستم نظارت بین‌المللی را از ماهیت خود تهی کرده و منطقه را به مرحله جدیدی از عدم قطعیت امنیتی فرو خواهد برد.

بنابراین، این سفر نقطه تلاقی بین دیپلماسی فنی و سیاسی را نشان می‌دهد، زیرا آینده پرونده هسته‌ای ایران نه تنها در چارچوب تعهدات قانونی، بلکه در هسته تعادل قدرت بین تهران و غرب نیز تعیین می‌شود. نتیجه نهایی، چه در تدوین یک گزارش فنی جدید و چه در شکل‌گیری اجماع سیاسی غرب، نقش تعیین‌کننده‌ای در ترسیم مسیر آینده روابط بین ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی خواهد داشت.