ایران: استان کردستان با فرونشست شدید زمین تا سالانه ۶ سانتی‌متر مواجه است

ایران: استان کردستان با فرونشست شدید زمین تا سالانه ۶ سانتی‌متر مواجه است

 فرونشست زمین در دشت‌های کردستان ایران (غرب ایران) به مرحله بحرانی رسیده است. دشت دهگلان سالانه تا ۶ سانتی‌متر فرونشست را تجربه می‌کند و زنگ خطر را در مورد آسیب احتمالی به زیرساخت‌های منطقه به صدا درآورده است.

گزارش‌ها نشان می‌دهد که زمین‌های کشاورزی در شرق استان کردستان، غرب ایران (دهگلان و قروه)، به دلیل استخراج بیش از حد آب‌های زیرزمینی، از فرونشست شدید خاک رنج می‌برند. داده‌های تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد که دشت دهگلان در طول دهه گذشته بین ۱۲ تا ۳۲ سانتی‌متر، با نرخ سالانه تقریباً ۶ سانتی‌متر، فرونشست داشته است.

ترک‌های ریزی که در زمین‌های کشاورزی دهگلان و قروه شروع به ظاهر شدن کرده‌اند، اکنون نشانگر بحرانی عمیق‌تر هستند، بحرانی که بی‌صدا در حال پیشرفت است اما آینده استان کردستان و معیشت هزاران خانواده کشاورز را تهدید می‌کند.

در حالی که بخش بزرگی از زمین‌های حاصلخیز در بخش شرقی استان به چاه‌های آب زیرزمینی متکی است، مطالعات علمی تأیید می‌کنند که مخازن آب زیرزمینی در کردستان به سرعت در حال فرسایش هستند و ظرفیت آنها برای حفظ آب از دست رفته رو به کاهش است.

مشاهدات ماهواره‌ای و داده‌های راداری تأیید می‌کنند که دشت دهکلان طی ده سال گذشته با نرخی بین ۱۲ تا ۳۲ سانتی‌متر فرونشست داشته است که میانگین سالانه آن حدود ۶ سانتی‌متر است. اگرچه این پدیده ممکن است هنوز برای بسیاری قابل توجه نباشد، اما اثرات آن به تدریج از طریق دیوارهای ترک خورده، جاده‌های منحرف شده و تغییر شیب زمین آشکار می‌شود.

بهزاد شریفی پور، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری استان کردستان، روند نگران‌کننده فرونشست زمین در استان را تأیید کرد و توضیح داد که کردستان با سطح نسبتاً بالایی از خطرات مرتبط با این پدیده، به ویژه در دشت‌های شرقی و مناطق کشاورزی که به آب‌های زیرزمینی متکی هستند، روبرو است. وی اظهار داشت که اگر این روند بدون کنترل ادامه یابد، پیامدهای اقتصادی، زیست‌محیطی و ساختاری قابل توجهی خواهد داشت.

شریفی پور بر اساس مطالعات انجام شده با استفاده از تصاویر راداری و داده‌های تداخل راداری افزود که دشت دهکلان بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۱ فرونشستی بین ۱۲ تا ۳۲ سانتی‌متر را تجربه کرده است که میانگین سالانه آن تقریباً ۶ سانتی‌متر است.این مقام مسئول خاطرنشان کرد که مناطق مرکزی و غربی دشت بالاترین میزان فرونشست را ثبت کرده‌اند و خطر آسیب به زیرساخت‌ها در آنجا اکنون جدی است.

وی ادامه داد که سطح آب‌های زیرزمینی در برخی از دشت‌های شرقی استان تا ۳۶ متر کاهش یافته است، افت شدیدی که تأسیسات، خطوط انتقال آب، شبکه‌های فاضلاب و جاده‌ها را تهدید می‌کند.

شریفی‌پور یکی از دلایل اصلی این پدیده را علاوه بر کاهش تغذیه طبیعی مخازن آب زیرزمینی به دلیل کمبود بارندگی و تغییرات اقلیمی، استخراج بیش از حد آب از چاه‌های کشاورزی دانست. وی توضیح داد که خاک و رسوبات زیر سطح ممکن است به مرور زمان فشرده‌تر شوند که می‌تواند فرونشست زمین را در آینده تشدید کند.

مدیرکل منابع طبیعی نسبت به عواقب ادامه فرونشست تدریجی زمین هشدار داد و خاطرنشان کرد که می‌تواند باعث ترک خوردگی ساختمان‌ها، انحراف خطوط انتقال، آسیب به جاده‌ها و تغییر شیب زمین شود.

پدیده فرونشست زمین در استان کردستان، به ویژه در دشت‌های شرقی، به سرعت در حال گسترش است. کارشناسان هشدار می‌دهند که اگر تدابیری برای مدیریت منابع آب و اصلاح الگوهای کشاورزی اندیشیده نشود، این استان در آینده نزدیک با بحران گسترده ساختاری و زیست‌محیطی مواجه خواهد شد.