گزارش: رقابت هوش مصنوعی در منطقه خلیج ، ایران را به چالش می‌کشد

پس از انتشار گزارش «تجربه ۲۰۲۶» اکونومیست و آغاز موج عظیم سرمایه‌گذاری‌های عربستان سعودی و امارات متحده عربی در هوش مصنوعی (AI)، رقابت جدیدی در سطح جهانی و منطقه‌ای پدیدار شده است که به طور بالقوه موازنه قدرت فناوری در منطقه خلیج را تغییر داده و چالشی جدی برای ایران ایجاد می‌کند.

 تحلیل اکونومیست، همراه با اقدامات گسترده عربستان سعودی و امارات متحده عربی، قویاً حاکی از تجدید ساختار نظم جهانی مبتنی بر فناوری است. این تغییر می‌تواند جایگاه ژئوپلیتیکی، اقتصادی و فناوری منطقه خلیج فارس را به طور قابل توجهی ارتقا دهد، در حالی که همزمان چالشی بزرگ برای ایران ایجاد می‌کند.

اکونومیست: پیشگامان هوش مصنوعی آینده جهان را شکل خواهند داد

اکونومیست تأکید می‌کند کشورهایی که به دنبال حفظ جایگاه خود در نظم جدید هستند، باید هوش مصنوعی را در قلب استراتژی‌های خود قرار دهند، حوزه‌ای که عربستان سعودی و امارات متحده عربی از قبل سرمایه‌گذاری‌های استراتژیک خود را در آن آغاز کرده‌اند.

سفر اخیر محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، به واشنگتن با هدف تقویت همکاری‌های فناوری بین ریاض و واشنگتن انجام شد. بر اساس گزارش‌ها، این مذاکرات شامل گسترش روابط در زمینه‌های فناوری، امنیت سایبری و احتمالاً انرژی هسته‌ای بود.

استراتژیست‌های بین‌المللی این سفر را تلاشی برای بازتعریف توافقات اقتصادی تاریخی بین دو کشور می‌دانند. نفت دیگر تنها عامل تعیین‌کننده نیست؛ داده‌ها، مدل‌های هوش مصنوعی و زیرساخت‌های محاسباتی به محور اصلی این رابطه تبدیل شده‌اند.

پروژه عظیم «فراسو» و سرمایه‌گذاری ۱۰۰ میلیارد دلاری آن در هوش مصنوعی:

از جمله بلندپروازانه‌ترین پروژه‌های فناوری در جهان عرب، پروژه‌ای به نام «فراسو» است: سرمایه‌گذاری نزدیک به ۱۰۰ میلیارد دلاری برای تبدیل عربستان سعودی به یک قطب جهانی هوش مصنوعی.

طبق گزارش QNB، این سرمایه‌گذاری به راه‌اندازی مراکز داده و زیرساخت‌های هوش مصنوعی، حمایت از استارت‌آپ‌ها و جذب استعدادهای متخصص اختصاص خواهد یافت. عربستان سعودی همچنین قصد دارد متخصصان بین‌المللی هوش مصنوعی را جذب کند، مراکز تحقیقاتی ایجاد کند و قابلیت‌های پردازش داده‌های عظیمی ایجاد کند.

از سوی دیگر، رئیس IBM، یکی از شرکت‌های پیشرو چندملیتی فناوری، به «ظهور سریع عربستان سعودی در زمینه هوش مصنوعی» اشاره کرد که نشان‌دهنده دیدگاه جهانی در مورد پروژه عربستان سعودی است.

تحلیلگران استراتژیک معتقدند که این پروژه محدود به بُعد اقتصادی نیست، بلکه بُعد ژئوپلیتیکی آشکاری نیز دارد، زیرا ریاض به دنبال ایفای نقش تعیین‌کننده در آینده فناوری است. امارات متحده عربی ۵۰ میلیارد دلار در هوش مصنوعی سرمایه‌گذاری می‌کند. امارات متحده عربی با وجود اندازه نسبتاً کوچک خود در مقایسه با عربستان سعودی، به سرعت در حال تبدیل شدن به یک بازیگر تأثیرگذار در بخش فناوری است. 

طبق گزارش روزنامه نشنال، دولت امارات متحده عربی از سرمایه‌گذاری تا سقف ۵۰ میلیارد دلار در کانادا در بخش‌هایی از جمله هوش مصنوعی، انرژی و معدن خبر داده است. این چارچوب سرمایه‌گذاری بخشی از یک برنامه استراتژیک این امیرنشین با هدف تنوع‌بخشی به اقتصاد، کاهش وابستگی به نفت و ایجاد یک «مرکز فناوری بین‌المللی» است.استراتژی امارات متحده عربی به شدت بر زیرساخت‌های پیشرفته داده و مراکز ابری تمرکز دارد تا ارائه خدمات محاسبات ابری و هوش مصنوعی را در مقیاس بین‌المللی افزایش دهد.

پیامدها و چالش‌ها برای ایران

اقدامات عربستان سعودی و امارات متحده عربی در حوزه فناوری می‌تواند پیامدهای منطقه‌ای عمیقی داشته باشد و برای کشوری با موقعیت و قابلیت‌های ایران، توجه دقیق به این تغییر بسیار مهم است.

اگر شکاف فناوری بین کشورهای منطقه و ایران افزایش یابد و اگر رقبای منطقه‌ای زیرساخت‌های قوی هوش مصنوعی ایجاد کنند، ایران در رقابت فناوری منطقه‌ای عقب خواهد ماند. از سوی دیگر، کمبود سرمایه‌گذاری‌های کلان، کمبود مراکز داده و منابع محاسباتی و دشواری جذب سرمایه‌گذاران بین‌المللی، موانع جدی برای تسریع توسعه هوش مصنوعی در سطح محلی ایجاد می‌کند.

یکی دیگر از پیامدهای این عقب‌ماندگی، فرار مغزها از متخصصان هوش مصنوعی است. قابلیت‌های مالی و تحقیقاتی بیشتر موجود در ریاض و ابوظبی، دانشمندان داده و متخصصان هوش مصنوعی را به پروژه‌های عربی جذب خواهد کرد.اگر شرکت‌های ایرانی مجبور به تکیه بر ارائه‌دهندگان خدمات ابری اماراتی یا سعودی شوند، کنترل آنها بر داده‌های حساس ملی کاهش خواهد یافت.

بازار نرم‌افزار محلی نیز تحت فشار فزاینده‌ای قرار خواهد گرفت، به‌ویژه اگر سرمایه‌گذاران منطقه‌ای موفق به ایجاد توازن مجدد قدرت در بازار فناوری خلیج فارس شوند.