مطبوعات ایران: آمریکا در حال تنظیم مجدد اوراسیا است و ایران در قلب رقابت قدرت های بزرگ قرار دارد

 

مطبوعات ایران: آمریکا در حال تنظیم مجدد اوراسیا است و ایران در قلب رقابت قدرت های بزرگ قرار دارد

گام‌های جدید ترامپ در تجدید ابتکار «C5+1» و تلاش واشنگتن برای بازگشت به قلب اوراسیا نشان‌دهنده مرحله جدیدی در جنگ بزرگ قدرت بر سر ایران است. درگیری که ممکن است فشار ژئوپلیتیکی را بر تهران تحمیل کند، اما در عین حال ممکن است فرصتی برای بازتعریف سیاست منطقه‌ای آن و تثبیت نقش خود به عنوان یک قدرت موازنه در سیستم نوظهور اوراسیا باشد.

واشنگتن، پایتخت آمریکا، شاهد دیدار رهبران پنج جمهوری اتحاد جماهیر شوروی سابق در آسیای مرکزی (قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان، تاجیکستان، ترکمنستان) با ترامپ در کاخ سفید بود که برای اولین بار یک نشست گروهی در سطح بالا برگزار می‌شود و نشان از تمرکز مجدد واشنگتن بر منطقه‌ای است که برای دو یا چند دهه از نفوذ روسیه و ایران در ایران، روسیه و چین بوده است.

آژانس دولتی ایرنا در گزارشی اعلام کرد آسیای مرکزی برای ایران از اهمیت تاریخی، فرهنگی و تمدنی بالایی برخوردار است و با پیوندهای عمیق با آن پیوند خورده است و حضور فعال آمریکا در این منطقه ممکن است مسیرهای ترانزیتی شمال به جنوب، بازارهای انرژی و همکاری امنیتی با کشورهای همسایه را تغییر دهد که نقش سنتی تهران را با چالش هایی مواجه می کند.

هدف واشنگتن از طریق ابتکار «C5+1» مهار نفوذ روسیه و چین و محدود کردن گسترش همکاری‌های ایران با کشورهای آسیای مرکزی در زمینه‌های انرژی، ترانزیت و فناوری است، به‌ویژه پس از خروج آمریکا از افغانستان و خلاء ناشی از آن، در تلاش برای اصلاح نظام امنیتی در مرزهای شمال شرقی ایران.

این ابتکار در زمان پرزیدنت باراک اوباما در سال 2015 در جریان سفر جان کری وزیر امور خارجه وقت به سمرقند، بر اساس ایده نیشا دسای بیسوال، دستیار وزیر امور خارجه آمریکا در امور آسیای جنوبی و مرکزی، ایجاد شد تا به چارچوبی سالانه برای نشست‌ها و اجرای پروژه‌ها در زمینه مبارزه با تروریسم، تجارت، حمل و نقل، انرژی‌های تجدیدپذیر، آب و هوا تبدیل شود.

در دوران ترامپ، این ابتکار با توجه به افزایش حساسیت ها نسبت به موازنه قدرت در اوراسیا به دلیل جنگ در اوکراین، خصلت ژئوپلیتیک مشخصی با تمرکز بر رقابت با روسیه و چین به دست آورد. گسترش حضور سیاسی و امنیتی واشنگتن در آسیای مرکزی از سوی مسکو، پکن و تهران به عنوان صحنه ای برای تشکیل یک محور جدید نفوذ غرب در مرزهای شمال ایران و جنوب روسیه تلقی می شود که این سه کشور را با چالش های استراتژیک مواجه می کند.

از منظر ایران، افزایش فعالیت آمریکا در آسیای مرکزی چالش‌های متعددی را به همراه دارد: اولی کاهش نقش ژئواکونومیک ایران در پروژه‌های ترانزیت و انرژی، و دوم افزایش فشارهای سیاسی و امنیتی بر مرزهای شمال شرقی، به ویژه با احتمال تمایل برخی بازیگران سیاسی در آسیای مرکزی به سمت واشنگتن، که ممکن است تمایل آنها را برای همکاری منطقه‌ای با تهران محدود کند.

در عین حال، فعالیت جدید آمریکا زمینه رقابت گسترده‌تر بین قدرت‌های بزرگ در اطراف ایران را نشان می‌دهد، زیرا روسیه به دنبال حفظ عمق استراتژیک خود در آسیای مرکزی است و چین برای تحکیم نفوذ اقتصادی خود از طریق ابتکار «کمربند و جاده» تلاش می‌کند، در حالی که واشنگتن تلاش می‌کند از محدودیت‌های فرصت‌های موجود برای ظهور مجدد در منطقه‌ای که سال‌ها از آن فاصله گرفته است، استفاده کند.

ایران به عنوان یک قدرت میانی در جنوب اوراسیا در مرکز این مناقشه قرار دارد که نه تنها به اقتصاد و امنیت محدود نمی شود، بلکه تا شکل گیری اتحادها و رقابت های ژئوپلیتیکی جدید در محیط منطقه ای خود گسترش می یابد.

در این زمینه، انتخاب ایران به عنوان عضو ناظر اتحادیه اقتصادی اوراسیا شامل روسیه، ارمنستان، بلاروس، قزاقستان و قرقیزستان، گامی راهبردی برای تقویت همکاری‌های اقتصادی و تجاری با کشورهای عضو از جمله حذف عوارض گمرکی بسیاری از کالاها و تسهیل مبادلات تجاری بود.

توافقنامه تجارت آزاد ایران و اتحادیه اوراسیا نیز یکی از برجسته ترین دستاوردهای دیپلماسی اقتصادی ایران به شمار می رود، زیرا هدف آن گسترش مبادلات تجاری، کاهش عوارض گمرکی، توسعه مسیرهای ترانزیتی و تبدیل ایران به پل تجاری پایدار بین خلیج فارس و دریای خزر است.

به طور کلی، دیدار رهبران آسیای مرکزی با رئیس جمهور آمریکا و تجدید ابتکار «C5+1» نشان می‌دهد که اوراسیا بار دیگر به عرصه حساسی برای رقابت قدرت‌های بزرگ تبدیل شده است و ایران به‌عنوان یک قدرت میانی در مرکز این مناقشه قرار دارد، در میان چالش‌های ژئوپلیتیکی و ژئواکونومیکی که ممکن است بر نقش آن در روابط ترانزیت، انرژی و منطقه تأثیر بگذارد.اما در عین حال، فرصت هایی برای ارتقای موقعیت استراتژیک خود از طریق مشارکت فعال در سیاست منطقه ای و همکاری های چندجانبه دارد.