ایران: هزینه‌های ورودی ساخت و ساز بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته و صدور مجوزهای ساختمانی را به پایین‌ترین حد خود رسانده است.

 ایران: هزینه‌های ورودی ساخت و ساز بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته و صدور مجوزهای ساختمانی را به پایین‌ترین حد خود رسانده است.

بازار مصالح ساختمانی ایران با موج بی‌سابقه‌ای از تورم روبرو است که بخش ساخت و ساز را به سمتی سوق می‌دهد که بسیاری از متخصصان این صنعت آن را «عمیق‌ترین رکود در دهه گذشته» توصیف می‌کنند.

طبق داده‌های مرکز آمار ایران، شاخص قیمت نهاده‌های ساختمانی در تهران در سال گذشته بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته است. این افزایش نه تنها هزینه‌های ساخت و ساز را افزایش داده، بلکه سرعت صدور پروانه‌های ساختمانی و فعالیت‌های ساختمانی در سراسر کشور را به پایین‌ترین سطح خود در سال‌های اخیر رسانده است.

در طول تابستان امسال، میانگین قیمت مصالح مختلف در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۴۴ درصد افزایش یافته است. آخرین گزارش مرکز آمار نشان می‌دهد که شاخص قیمت نهاده‌های ساختمانی مسکونی در تهران در تابستان امسال به ۱۷۳.۰ رسیده است که نسبت به فصل قبل ۶.۳ درصد و نسبت به تابستان سال گذشته ۴۳.۶ درصد افزایش داشته است. میانگین شاخص در چهار فصل گذشته نیز نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۳۶.۷ درصد افزایش یافته است.

در سطح گروه‌های تولیدی، گروه «آهن و فولاد، میلگرد، مقاطع درب و پنجره و نرده» با ۱۰.۸ درصد بالاترین نرخ تورم فصلی را ثبت کرد، در حالی که گروه «هزینه‌های اجاره ماشین‌آلات» بدون تغییر باقی ماند. این به وضوح نشان می‌دهد که عامل اصلی افزایش هزینه‌ها مستقیماً به مواد اولیه و مواد اولیه مربوط می‌شود.

افزایش بی‌سابقه در گروه‌های نهاده‌های اولیه

تحلیل دقیق قیمت‌های تابستانی، جهش‌های استثنایی در چندین گروه مصالح ساختمانی در ایران را نشان می‌دهد. گروه «چوب» با ۷۲.۸ درصد بالاترین نرخ تورم سالانه را ثبت کرد، در حالی که «شیشه» با ۲۱.۳ درصد افزایش سالانه در رتبه آخر قرار گرفت. با این حال، تقریباً هیچ بخشی از تأثیر این افزایش‌ها در امان نماند.

گروه «سیمان، بتن و مصالح» افزایش ۴.۹ درصدی نسبت به فصل قبل و ۴۵.۷ درصدی نسبت به تابستان سال گذشته را ثبت کرد. میانگین شاخص آن در چهار فصل گذشته نیز نسبت به سال گذشته ۴۸.۳ درصد افزایش یافته است.

سایر بخش‌ها نیز نرخ تورم قابل توجهی را تجربه کردند، از جمله: گچ و گچ‌کاری (۶۲.۰٪ افزایش نسبت به سال قبل)، بلوک‌های بتنی، مصالح سقف و آجر (۵۵.۰٪)، موزاییک، سنگ مرمر و سرامیک (۴۳.۱٪)، سنگ (۴۰.۵٪)، آهن و مصالح تقویت‌کننده (۲۵.۴٪)، مواد عایق، قیر و آسفالت (۵۱.۴٪)، لوله‌کشی و چینی بهداشتی (۴۰.۴٪)، تجهیزات مکانیکی و عایق حرارتی (۳۴.۲٪) و نقاشی (۳۵.۵٪). شاخص بخش خدمات به ۲۱۱.۷ رسید که نشان‌دهنده افزایش ۴۸.۶٪ نسبت به سال قبل است.

این ارقام نشان می‌دهد که تورم نهاده‌های ساختمانی از تورم کلی اقتصادی پیشی گرفته و مانع قابل توجهی برای ادامه پروژه‌های ساختمانی و مسکن در کشور ایجاد می‌کند.

داده‌های رسمی و گزارش‌های متخصصان صنعت نشان می‌دهد که افزایش قیمت نهاده‌ها، ساخت و ساز را در بسیاری از مناطق "از نظر اقتصادی غیرقابل توجیه" کرده است. خشایار باقرپور، مدیر اجرایی اتحادیه تعاونی‌های ساختمانی تهران، تأیید کرد که وابستگی بخش ساخت و ساز به منابع خارجی - عمدتاً برای ماشین‌آلات و تجهیزات تخصصی - از 5 تا 10 درصد تجاوز نمی‌کند. با این حال، او خاطرنشان کرد که تورم داخلی این بخش را به رکود بی‌سابقه‌ای سوق داده است. وی افزود که رکود بازار مسکن دو سال است که رو به وخامت گذاشته است و حجم معاملات در بهار امسال حدود نصف بهار 2024 بوده است.

در حالی که 30 درصد از هزینه نهایی مسکن مربوط به نهاده‌های ساختمانی و دستمزدها است، افزایش قیمت این نهاده‌ها به تنهایی برای افزایش حداقل 14 درصدی هزینه‌های ساخت و ساز کافی است. کاهش تولید به دلیل کاهش تقاضای مصرف‌کننده نهایی، قطع برق و گاز در کارخانه‌ها و کمبود نیروی کار ناشی از سرکوب کارگران مهاجر نیز در افزایش هزینه‌های تولید مصالح ساختمانی نقش داشته است.

داده‌های بهار ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که شهرداری‌های سراسر ایران تنها ۲۹,۲۹۵ پروانه ساختمانی صادر کرده‌اند که نسبت به زمستان گذشته ۲۷.۸ درصد و نسبت به بهار قبل ۲۲.۷ درصد کاهش داشته است. در تهران، تنها ۱۳۳۲ پروانه صادر شده که نسبت به سه‌ماهه قبل ۳۵.۱ درصد و نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۸.۹ درصد کاهش داشته است.

مهمتر از همه، بخش ساخت و ساز ایران به طور مستقیم با تقریباً ۱۵۰ حرفه و به طور غیرمستقیم با بیش از ۴۰ درصد از نیروی کار کشور مرتبط است؛ این بدان معناست که رکود آن نرخ بیکاری را تشدید می‌کند و پیامدهایی برای سایر بخش‌های اقتصادی دارد.