پوشش خبری خفه و سکوت رسمی: پکن چگونه با اعتراضات ایران برخورد کرده است؟
پوشش رسانههای دولتی چین از اعتراضات فزاینده در ایران بسیار محدود بوده است؛ بهطوریکه هیچ اشارهای به این اعتراضات در بخش خبری اصلی تلویزیون چین دیده نشد. همچنین تنها اظهارات رسمی مرتبط با این وضعیت از بیانیههای منتشرشده در وبسایت وزارت امور خارجه چین حذف شده است؛ اقدامی که پکن معمولاً در قبال موضوعاتی که آنها را «حساس» تلقی میکند، انجام میدهد.
بر اساس گزارشی از «بیبیسی»، مقامات و رسانههای چینی با احتیاطی شدید با اعتراضات ایران برخورد کردهاند؛ امری که در سکوت تقریباً کامل رسمی، غیبت این خبر از برنامههای اصلی تلویزیونی و تفاوت آشکار میان پوشش خبری به زبان چینی و انگلیسی نمود یافته است.
تنها موضعگیری علنی پکن تاکنون به ۵ ژانویه بازمیگردد؛ زمانی که لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، به خبرنگاران گفت: «امیدواریم دولت و ملت ایران بتوانند بر دشواریهای کنونی غلبه کنند و ثبات ملی را حفظ نمایند.»
این اظهارنظر در رسانههای دولتی مانند خبرگزاری شینهوا و روزنامه «گلوبال تایمز» منتشر شد، اما در جستوجوهای آرشیو رسمی شینهوا یا در بیانیههای درجشده در وبسایت وزارت خارجه چین، چه به زبان چینی و چه انگلیسی، در همان روز دیده نشد؛ موضوعی که از نگاه پکن در پروندههای حساس امری رایج به شمار میرود.
نشانههای محدود از تحرکات دیپلماتیک
فراتر از این اظهارنظر، تنها اشارات مبهمی به تحرکات دیپلماتیک محدود دیده میشود. در ۳۰ دسامبر، وزارت خارجه چین در خبری کوتاه اعلام کرد که «چای جون»، فرستاده ویژه چین در امور خاورمیانه، با عبدالرضا رحمانی فضلی، سفیر ایران در پکن، دیدار و درباره روابط دوجانبه و تحولات خاورمیانه گفتوگو کرده است.
همچنین در ۸ ژانویه اعلام شد که پس از دیدار «لیو هایشینگ»، رئیس دپارتمان بینالملل حزب کمونیست چین، با هیئتی به ریاست علی آقامحمدی، مشاور اقتصادی رهبر عالی ایران، «همکاریها در حوزههای مختلف تقویت خواهد شد».
پوشش رسانهای کمرنگ
یکی از بارزترین نشانههای کماهمیت جلوه دادن اعتراضات، غیبت کامل آنها از برنامه «شینون لیانبو» است؛ مهمترین بخش خبری تلویزیون چین. در طول سال ۲۰۲۶، این برنامه روزانه تلویزیون مرکزی چین تنها به یک اعتراض پرداخته است؛ آن هم تظاهرات ۳ ژانویه در ژاپن علیه آنچه پکن «اظهارات نادرست و تلاشهای خطرناک برای احیای نظامیگری» از سوی نخستوزیر ژاپن خوانده است. این ادبیات، عبارتی تکراری در مواضع چین از زمان اظهارات نخستوزیر ژاپن در نوامبر درباره احتمال مداخله توکیو در صورت حمله چین به تایوان بوده است.
در مورد ایران، پوشش رسانههای دولتی چین به اخبار کوتاه، عمدتاً مبتنی بر اظهارات رسمی ایران، از جمله قطع اینترنت در 8 ژانویه و اعدام یک جاسوس موساد اسرائیل در 7 ژانویه، محدود شد.همچنین شامل پوشش تبادل تهدید بین دونالد ترامپ و رهبران جمهوری اسلامی نیز میشد.
نکته قابل توجه آن است که گزارشهای انگلیسیزبان از واژه «اعتراضات» استفاده کردهاند، در حالی که نسخههای چینی اغلب رویدادها را «آشوب» توصیف کردهاند؛ رویکردی که پکن پیشتر نیز در توصیف ناآرامیهایی مانند اعتراضات دموکراسیخواهانه هنگکنگ در سال ۲۰۱۹ به کار برده بود.
شکاف میان پوشش داخلی و بینالمللی
تفاوت دیگری نیز میان رسانههای داخلی چین و رسانههای برونمرزی آن دیده میشود که به میزان توضیح و ارائه زمینه مربوط است. در حالی که گزارشهای انگلیسی شبکه بینالمللی تلویزیون چین به «مشکلات اقتصادی مزمن ایران» اشاره کردهاند، گزارشهای چینیزبان به ندرت به ریشهها و دلایل اعتراضات پرداختهاند.
این در حالی است که خود چین نیز طی سالهای اخیر با چالشهای اقتصادی قابل توجهی مواجه بوده است.همچنین تحلیلهای گسترده درباره اعتراضات ایران در رسانههای اصلی دولتی چین غایب بوده، در تضاد با توجه گستردهای که به گزارشهای مربوط به پیامدهای توقیف نیکولاس مادورو توسط ایالات متحده داده شد.
در ۹ ژانویه، روزنامه انگلیسیزبان «چاینا دیلی» گزارشی درباره «تقابل ایران و غرب» منتشر کرد که در آن به «تهدیدهای ضمنی» اسرائیل و آمریکا و ابهام پیرامون تحریمها اشاره شده بود، بیآنکه هیچ اشارهای به اعتراضات داخلی ایران داشته باشد.
مواضع وبلاگنویسان
در مقابل، برخی وبلاگهای مرتبط با پلتفرم نیمهدولتی «گوانچا» تحلیلهایی صریحتر از اعتراضات ارائه دادند. یکی از آنها نوشت: «صرفنظر از اینکه نظام کنونی سقوط کند یا نه، بعید است مردم ایران آیندهای روشن در پیش داشته باشند.» وبلاگنویس دیگری نیز واشنگتن را به «ریاکاری» متهم کرد و گفت: «آمریکا با تحریمها باعث رنج کنونی شده و سپس بازگشته تا شجاعت معترضان را ستایش کند.»
سکوت رسانهای چین در قبال اعتراضات ایران، بیش از آنکه بیطرفی باشد، نشاندهنده الگوی همیشگی پکن در مدیریت موضوعات «حساس» است؛ جایی که حذف خبر، خود به یک موضع سیاسی تبدیل میشود.
پاسخ دادنحذفتفاوت آشکار میان پوشش داخلی و خارجی رسانههای چینی بار دیگر این پرسش را مطرح میکند که روایت رسمی تا چه اندازه بازتاب واقعیت است و تا چه حد ابزاری برای کنترل افکار عمومی.
پاسخ دادنحذف