تلاش‌های میانجیگری فشرده‌ای بین تهران و واشنگتن برای جلوگیری از تشدید تنش در منطقه در جریان است.

 تلاش‌های میانجیگری فشرده‌ای بین تهران و واشنگتن برای جلوگیری از تشدید تنش در منطقه در جریان است.

دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، علی لاریجانی، روز پنج‌شنبه در بحبوحه تنش‌های جاری میان تهران و واشنگتن، تماس تلفنی‌ای با همتای سوئیسی خود برقرار کرد.اهمیت این تماس از آن جهت است که سوئیس به‌عنوان حافظ منافع رسمی آمریکا در تهران ایفای نقش می‌کند و پیام‌ها و تماس‌هایی که «غیرمستقیم» میان تهران و واشنگتن توصیف می‌شوند، از طریق سفارت سوئیس انجام می‌گیرد.

بر این اساس، ناظران بر این باورند که این تحرک می‌تواند نشانه آغاز مسیری دیپلماتیک جدید باشد؛ چه از سوی تهران به سمت واشنگتن و چه بالعکس، و بیانگر ترجیح گزینه دیپلماسی بر سایر گزینه‌های تنش‌زا است.

دیپلماسی احتمالی

به نظر می‌رسد ورود سوئیس به خط ارتباطی، عاملی تسهیل‌کننده برای هرگونه روند دیپلماتیک احتمالی باشد، آن‌هم در شرایطی که در تهران سخن از تحرکات سیاسی مهم در مرحله کنونی به میان می‌آید. در این چارچوب، سوئیس در کنار نقش‌های منطقه‌ای کشورهایی چون قطر و سلطنت عمان، به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی در روند ارتباط میان ایران و آمریکا مطرح می‌شود.

بر اساس آنچه در محافل سیاسی مطرح است، تلاشی برای بازسازی اعتماد و فراهم‌سازی زمینه بازگشت به میز مذاکرات میان ایران و ایالات متحده در جریان است. این تلاش‌ها نشان می‌دهد که هدف، آغاز مرحله‌ای از گفت‌وگوست که شاید در ابتدا به پرونده مشخصی گره نخورده باشد، اما دست‌کم بر ترمیم اعتماد و ترجیح مسیر مذاکره بر گزینه جنگ تمرکز دارد.

در همین راستا، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، روز پنج‌شنبه تأکید کرد که «کانال سوئیس، به‌عنوان کانال رسمی میان ایران و آمریکا، همچنان فعال است»، و افزود که کشورهای منطقه نیز «مساعی خیرخواهانه‌ای» برای جلوگیری از تشدید تنش‌ها انجام می‌دهند. وی به وجود تحرکاتی در سطح منطقه برای کاهش تنش و «جلوگیری از وقوع ماجراجویی جدید آمریکا و اسرائیل» اشاره کرد.

بقایی در عین حال تأکید کرد که این تلاش‌های کشورهای منطقه برای کاهش تنش و حفظ ثبات و امنیت، «فرآیندی مستمر و نه موقتی» است و گفت: «ایران تنها هدف دشمنان نیست، بلکه کل منطقه، امنیت، ثبات و آینده آن در معرض خطری جدی قرار دارد.» وی افزود که «کشورهای منطقه، به‌ویژه پس از تحولات دو سال گذشته و جنگ‌هایی که رژیم صهیونیستی به راه انداخته، به این نتیجه رسیده‌اند که صلح و ثبات دو مقوله جدانشدنی هستند».

سخنگوی وزارت خارجه ایران همچنین گفت: «هرگونه تشدید تنش در منطقه، تأثیر منفی بر امنیت و توسعه کشورهای آن دارد»، و با اشاره به سیاست همسایگی دولت ایران و بهبود روابط در سال‌های اخیر، افزود که این کشورها در پی حفظ امنیت منطقه از طریق همکاری هستند. وی تأکید کرد که کشورهای منطقه به این نتیجه رسیده‌اند که منطقه با تهدید بزرگی به نام سیاست‌های توسعه‌طلبانه رژیم صهیونیستی مواجه است؛ سیاست‌هایی که هدف آن‌ها سلطه بر منطقه و تضعیف کشورهای آن است و این مسئله نگرانی دولت‌ها و ملت‌های منطقه را برانگیخته است.

بقایی تصریح کرد: «در عرصه دیپلماتیک نیز از طریق رایزنی با کشورهای منطقه تلاش می‌کنیم مانع از تشدید تنش شرورانه جدید از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی شویم، اما در عین حال، همان‌طور که پیش‌تر گفته‌ایم، برای دفاع کاملاً آماده‌ایم.»

میانجی‌گری خلیجی و عقب‌نشینی ترامپ از حمله به ایران

در همین حال، یک مقام ارشد سعودی روز پنج‌شنبه به خبرگزاری فرانسه اعلام کرد که عربستان سعودی، قطر و عمان تلاش‌های فشرده‌ای را برای متقاعد کردن رئیس‌جمهور آمریکا، دونالد ترامپ، به عدول از حمله به ایران رهبری کرده‌اند. این تلاش‌ها در پی اعتراضاتی صورت گرفت که در ایران به دلیل شرایط اقتصادی شکل گرفت و با اتهام سرکوب از سوی حکومت همراه بود، و نگرانی از «واکنش‌های خطرناک در منطقه» را به دنبال داشت.

این مقام که نخواست نامش فاش شود، گفت سه کشور خلیجی «در لحظات پایانی، تلاش‌های دیپلماتیک فشرده و نفس‌گیری» را برای قانع کردن ترامپ به دادن فرصتی به ایران جهت نشان دادن حسن نیت انجام دادند و تأکید کرد که گفت‌وگو همچنان ادامه دارد.

ترامپ بارها تهدید به مداخله نظامی در ایران کرده بود و این تهدیدها را به سرکوب اعتراضاتی نسبت می‌داد که از اواخر دسامبر/ دی‌ماه، در پی وخامت اوضاع معیشتی آغاز شد و به‌تدریج گسترش یافت و شعارهایی علیه رهبری جمهوری اسلامی، به‌ویژه رهبر عالی، علی خامنه‌ای، سر داده شد. سازمان‌های حقوق بشری اعلام کرده‌اند که این رویدادها دست‌کم به کشته شدن ۳۴۲۸ نفر انجامیده است، در حالی که مقام‌های ایرانی می‌گویند «عناصر تروریستی خارجی» پشت تشدید اعتراضات قرار دارند و از کشته شدن نیروهای پلیس و غیرنظامیان نیز خبر داده‌اند.

تهدیدهای ترامپ به مداخله نظامی، نگرانی‌هایی درباره پیامدهای منطقه‌ای به همراه داشت؛ واشنگتن بخشی از نیروهای خود را از پایگاه العدید در قطر خارج کرد و به کارکنان نمایندگی‌های خود در عربستان سعودی و کویت هشدار داد احتیاط کنند. با این حال، رئیس‌جمهور آمریکا شامگاه چهارشنبه تا بامداد پنج‌شنبه لحن خود را کاهش داد و گفت از «منبعی موثق در طرف مقابل» مطلع شده که «کشتار در ایران متوقف شده است… و هیچ اعدامی برنامه‌ریزی نشده».

در همین زمینه، سه منبع به خبرگزاری رویترز اعلام کردند که سطح هشدار امنیتی در پایگاه العدید کاهش یافته است. مقام ارشد سعودی نیز تأکید کرد که تلاش‌های خلیجی با هدف «جلوگیری از خروج اوضاع منطقه از کنترل» انجام شده است.