گام اول برای پایان دادن به جنگ: ابتکارات منطقه‌ای موازی برای کاهش تنش‌ها بین ایالات متحده و ایران

 

گام اول برای پایان دادن به جنگ: ابتکارات منطقه‌ای موازی برای کاهش تنش‌ها بین ایالات متحده و ایران

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، همچنان از توافق قریب‌الوقوع برای پایان دادن به جنگ ۲۴ روزه با ایران صحبت می‌کند، در حالی که قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای پر کردن شکاف به ظاهر وسیع بین واشنگتن و تهران با زمان رقابت می‌کنند.

در حالی که ترامپ از «نکات کلیدی توافق» و مذاکرات سازنده صحبت می‌کند، تهران قاطعانه هرگونه مذاکره مستقیم با طرف آمریکایی را رد می‌کند و اظهارات کاخ سفید را تلاشی برای دستکاری بازارهای مالی و نفت می‌داند.بنابراین، تلاش‌های میانجیگری اکنون در چه وضعیتی قرار دارند؟ بازیگران اصلی درگیر چه کسانی هستند؟ و تهران چه شرایطی را برای آتش‌بس و بازگشایی تنگه هرمز تعیین می‌کند؟

یک اتاق عملیات منطقه‌ای... میانجی‌ها چه کسانی هستند؟

شبکه‌ای از کشورهای منطقه‌ای خستگی‌ناپذیر در تلاشند تا راهی برای خروج از بحرانی که منطقه را فرا گرفته و اقتصاد جهانی را تهدید می‌کند، بیابند. ترکیه، مصر، پاکستان، عمان و قطر رهبری این تلاش‌ها را بر عهده دارند.

ابتکار ترکیه و مصر: هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، مذاکرات فشرده‌ای را با بدر عبدالعاطی، همتای مصری خود، اسپن بارت اید، همتای نروژی خود و محمد اسحاق دار، همتای پاکستانی خود، برای متحد کردن دیدگاه‌هایشان در مورد آتش‌بس انجام داد.

وزارت امور خارجه مصر تأیید کرد که در تلاش است «از رسیدن به نقطه بی‌بازگشت و فرو رفتن در هرج و مرج کامل جلوگیری کند» و خواستار استفاده از فرصت ایجاد شده توسط ابتکار ترامپ برای به تعویق انداختن حملات و اولویت دادن به گفتگو شد.

یک مقام ارشد ایرانی به الجزیره فاش کرد که تبادل پیام‌هایی بین تهران و واشنگتن از طریق مصر و ترکیه انجام شده است و تأکید کرد که این اقدام «از حسن نیت برای کاهش تنش‌ها» ناشی شده است.

تعامل فعال پاکستان: اسلام‌آباد به عنوان یک بازیگر کلیدی در این بحران ظاهر شد. منابع به فایننشال تایمز گفتند که فرمانده ارتش پاکستان تلفنی با ترامپ صحبت کرده است، در حالی که نخست وزیر پاکستان با رئیس جمهور ایران تماس گرفته و بر «ضرورت فوری کاهش تنش» تأکید کرده است.

یک منبع در وزارت امور خارجه پاکستان فاش کرد که آنها در تلاشند تا هر دو طرف را متقاعد کنند که اسلام آباد را به عنوان محل برگزاری هرگونه مذاکره احتمالی در آینده انتخاب کنند و در حال حاضر به عنوان "پیام رسان" برای رساندن پیام‌های غیرمستقیم عمل می‌کنند.کریدور دوحه-مسقط: به موازات آن، قطر و عمان در مذاکرات جداگانه‌ای با هر دو طرف، در تلاشی هماهنگ برای دستیابی به تفاهمی که از سرگیری ایمن کشتیرانی از طریق تنگه هرمز را با تأیید ایران تضمین کند، شرکت کرده‌اند.

انکار ایران

برخلاف خوش‌بینی آمریکا، پاسخ ایران تند و قاطع بود. سخنگوی وزارت امور خارجه ایران و محمد باقر قالیباف، رئیس مجلس، هرگونه مذاکره با واشنگتن را تکذیب کردند و اظهارات ترامپ را "اخبار جعلی" با هدف رهایی ایالات متحده و اسرائیل از مخمصه خود توصیف کردند.

وزارت امور خارجه ایران دریافت پیام‌ها از طریق "کشورهای دوست" را تأیید کرد و تأیید کرد که بر اساس مواضع اصولی خود به آنها پاسخ داده است، که شامل "هشدار در مورد عواقب شدید هرگونه حمله به زیرساخت‌ها" بود.

این مقام ایرانی تأکید کرد که رئیس جمهور آمریکا «اختیار تعیین شرایط یا ضرب‌الاجل برای مذاکرات را ندارد»، که نشان‌دهنده رد سیاست جدول زمانی است که ترامپ سعی در تحمیل آن دارد.این موضع توسط فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تقویت شد و او تأیید کرد که «جنگ تا دستیابی به اهداف ملی ادامه خواهد یافت.»

هرمز و شرایط پایان جنگ

مانع اصلی میانجیگری در شرایط «خطرناک» تعیین شده توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز نهفته است. وال استریت ژورنال گزارش داد که مقامات عرب این شرایط را در جریان مذاکرات غیرمستقیم به فرماندهان سپاه پاسداران منتقل کرده‌اند.

تنگه هرمز: ایران پیشنهاد اعراب برای قرار دادن تنگه تحت نظارت یک «کمیته منطقه‌ای بی‌طرف» را رد می‌کند و خواستار سیستم جدیدی است که به آن اجازه دهد از کشتی‌هایی که از تنگه عبور می‌کنند «هزینه دریافت کند»، مشابه کاری که مصر در کانال سوئز انجام می‌دهد. این شرط با رد قطعی عربستان سعودی و کشورهای خلیج فارس روبرو شده است.

غرامت و ضمانت: تهران خواستار تضمین‌هایی در برابر از سرگیری خصومت‌ها، تعطیلی پایگاه‌های ایالات متحده در خلیج فارس، جبران خسارت مالی برای ویرانی‌های ناشی از بیش از ۱۶۰۰۰ حمله هوایی ایالات متحده و اسرائیل و «به رسمیت شناختن تجاوز» است.

جبهه لبنان: تهران توقف حملات اسرائیل به لبنان را شرط می‌گذارد.

یک مقام ایرانی توضیح داد که واشنگتن «تاکنون از پذیرش دو شرط اساسی» تعیین شده توسط تهران خودداری کرده است: پرداخت غرامت و «به رسمیت شناختن تجاوز» علیه ایران. او تأکید کرد که این دو نکته، هسته اصلی موضع فعلی ایران را تشکیل می‌دهند.

در مقابل، واشنگتن به شرایط خود پایبند است: باز شدن بی‌قید و شرط تنگه هرمز، توقف برنامه موشکی، توقف غنی‌سازی اورانیوم و قطع حمایت از جناح‌های منطقه‌ای وفادار به تهران.

بعد چه؟

با وجود استقبال بین‌المللی ابراز شده توسط بریتانیا، آلمان و روسیه - که «با امید و احتیاط» سیگنال‌های متناقض را رصد می‌کنند - شکاف عظیم بین شرایط دو طرف، احتمال دستیابی به یک راه‌حل سریع را کم می‌کند.

در حالی که مصر، ترکیه و پاکستان تلاش می‌کنند از «مهلت پنج روزه» اعلام شده توسط ترامپ (برای توقف هدف قرار دادن تأسیسات انرژی) برای ایجاد آتش‌بس و اعتمادسازی بهره‌برداری کنند، آنچه از مواضع عمومی و خواسته‌های بالای تهران برمی‌آید، نشان می‌دهد که این کشور از ادامه جنگ برای مدت طولانی‌تر نمی‌ترسد و به تنگه هرمز و بازارهای جهانی انرژی به عنوان سپر استراتژیک در برابر آتش آمریکا و اسرائیل تکیه دارد.

دونالد ترامپ در یک پست کوتاه در شبکه اجتماعی تروث‌ سوشال با حروف بزرگ نوشت «صلح از طریق قدرت» به دست می‌آید.

رئیس‌جمهور آمریکا شنبه شب تهدید کرده بود که اگر ظرف ۴۸ ساعت، تنگه هرمز کاملا باز نشود، نیروگاه‌های ایران را هدف قرار می‌دهد.https://t.co/fcHHpDbMOT

— BBC NEWS فارسی (@bbcpersian) March 23, 2026