مطبوعات ایران: هیچ جایگزینی برای تنگه هرمز وجود ندارد؛ ایران یک بازیگر ضروری است

مطبوعات ایران: هیچ جایگزینی برای تنگه هرمز وجود ندارد؛ ایران یک بازیگر ضروری است

معادلات منطقه‌ای کنونی تصدیق می‌کنند که تنگه هرمز صرفاً یک آبراه نیست، بلکه یکی از حساس‌ترین نقاط تلاقی امنیت، اقتصاد، حقوق و ژئوپلیتیک در جهان است. اهمیت آن به حدی است که هرگونه تحولی در وضعیت آن، بلافاصله بر بازارهای انرژی، مسیرهای کشتیرانی بین‌المللی، محاسبات نظامی قدرت‌های بزرگ و حتی سیستم مالی جهانی تأثیر می‌گذارد.

علیرضا رجایی، روزنامه‌نگار ایرانی، در مقاله‌ای برای روزنامه شرق استدلال می‌کند که از این منظر، تنگه هرمز را نباید صرفاً به عنوان یک مسیر ترانزیتی، بلکه به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از معماری امنیتی استراتژیک منطقه در نظر گرفت، معماری‌ای که ایران در آن نقشی انکارناپذیر و محوری ایفا می‌کند. 

جمهوری اسلامی ایران همواره تأکید کرده است که امنیت خلیج فارس و تنگه هرمز باید بر اساس منافع مشروع کشورهای ساحلی و با در نظر گرفتن واقعیت‌های جغرافیایی و حقوقی منطقه تعریف شود. از این منظر، ایران به دنبال ایجاد بحران یا اختلال در جریان انرژی جهانی نیست، اما در عین حال، حذف این آبراه حیاتی از چارچوب منافع ملی و الزامات امنیتی خود یا تبعیت آن از سازوکارهایی که نقش آن را نادیده می‌گیرند، را نخواهد پذیرفت.

مهم‌ترین نکته این است که ایران، در شرایط فعلی، تحت هیچ شرایطی اجازه ایجاد جایگزین‌هایی برای تنگه هرمز را نخواهد داد. مفهوم جایگزین در اینجا محدود به ایجاد مسیرهای فیزیکی نیست، بلکه شامل هرگونه پروژه یا اتحاد سیاسی یا امنیتی با هدف کاهش نقش ایران در مدیریت این آبراه نیز می‌شود. در واقع، تنگه هرمز، به دلیل موقعیت جغرافیایی منحصر به فرد خود، نمی‌تواند از معادلات قدرت مستثنی شود. در نتیجه، هرگونه تلاشی برای دور زدن آن یا ایجاد یک سیستم جایگزین، ناگزیر با محدودیت‌های ساختاری و مقاومت ژئوپلیتیکی مواجه خواهد شد.

از منظر حقوقی، موضوع «کنترل» یا «مدیریت» تنگه هرمز باید در پرتو حقوق بین‌الملل، اصل حاکمیت دولت و قواعد حاکم بر تنگه‌های استراتژیک بررسی شود. ایران معتقد است که هرگونه نظارت بر این آبراه باید در چارچوب دفاع مشروع، حفظ امنیت ملی و جلوگیری از استفاده خصمانه از این آبراه باشد. به عبارت دیگر، مسئله اساسی برای ایران بستن مسیرهای ترانزیتی نیست، بلکه جلوگیری از استفاده از این شریان حیاتی به عنوان ابزاری برای فشار علیه منافع ملی و منطقه‌ای آن است.

در سطح استراتژیک، تنگه هرمز نشان می‌دهد که قدرت در دنیای مدرن صرفاً با قدرت نظامی سنجیده نمی‌شود. این آبراه در سه سطح همزمان اهمیت دارد: اول، از نظر امنیت و بازدارندگی؛ دوم، از نظر اقتصاد و انرژی؛ و سوم، از نظر حقوق بین‌الملل و مشروعیت. بنابراین، هرگونه تصمیمی در مورد آن باید مبتنی بر محاسبات دقیق، درک پیامدهای فراملی آن و ارزیابی صحیح از وزن ایران در این معادله باشد.

در این زمینه، یکی از اشتباهات استراتژیک برخی از بازیگران خارجی این باور است که می‌توانند نقش ایران در تنگه هرمز را از طریق فشار، تهدید، تحریم یا ایجاد اتحادهای موازی به حاشیه برانند. با این حال، تجربه تاریخی و واقعیت‌های میدانی ثابت می‌کند که ثبات این آبراه بدون حضور و نقش فعال ایران غیرقابل تصور است. در نتیجه، هرگونه پروژه‌ای برای ایجاد جایگزین‌ها، علاوه بر چالش‌های فنی و جغرافیایی، با مقاومت سیاسی طبیعی در منطقه نیز روبرو خواهد شد.

از سوی دیگر، اهمیت اقتصادی تنگه هرمز را نمی‌توان نادیده گرفت، زیرا بخش قابل توجهی از تأمین انرژی جهان از آن عبور می‌کند. هرگونه تنش در آنجا مستقیماً بر قیمت نفت، هزینه‌های حمل و نقل، بیمه کشتی‌ها و امنیت زنجیره‌های تأمین جهانی تأثیر می‌گذارد. این واقعیت، این تنگه را به یکی از معدود نقاطی تبدیل کرده است که حتی تغییر جزئی در پویایی آن، پیامدهای جهانی دارد. بنابراین، حفظ نقش ایران در این آبراه صرفاً یک ضرورت ملی نیست، بلکه عنصری حیاتی در امنیت و تعادل اقتصادی منطقه است.

به طور خلاصه، جمهوری اسلامی ایران، با تکیه بر اصول حکمرانی خوب، حاکمیت قانون و بازدارندگی، باید از سلب موقعیت طبیعی و استراتژیک تنگه هرمز یا تحمیل جایگزین‌های مصنوعی بر آن جلوگیری کند. این آبراه بخشی از عمق استراتژیک ایران را تشکیل می‌دهد و هرگونه فرآیند تصمیم‌گیری در مورد آن باید مبتنی بر این درک باشد که امنیت و ثبات هرمز بدون مشارکت فعال ایران محقق نمی‌شود.

 در این زمینه، اهمیت نه تنها در پاسخ به تهدیدات، بلکه در ایجاد یک حقیقت اساسی در میان بازیگران خارجی نهفته است: اینکه تنگه هرمز را نمی‌توان از ایران جدا کرد، نمی‌توان به راحتی جایگزینی برای آن پیدا کرد و هرگونه تلاشی برای نادیده گرفتن نقش آن در نهایت با محدودیت‌های واقعیت منطقه‌ای در تضاد خواهد بود.