ایران در حال ورود به یک «گذار جمعیتی بزرگ» است، به طوری که تعداد سالمندان از 10 میلیون نفر فراتر رفته است.

 

ایران در حال ورود به یک «گذار جمعیتی بزرگ» است، به طوری که تعداد سالمندان از 10 میلیون نفر فراتر رفته است.

در این دهه، ایران به چیزی رسیده است که بسیاری از جمعیت‌شناسان آن را «گذار جمعیتی بزرگ» توصیف می‌کنند. آمارهای رسمی منتشر شده توسط مرکز آمار ایران در ژوئیه ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که تعداد سالمندان (۶۵ سال به بالا) در کشور تقریباً به ۱۰.۲ میلیون نفر رسیده است که ۱۲ درصد از کل جمعیت را تشکیل می‌دهد. این تعداد در مقایسه با دو دهه پیش افزایش قابل توجهی داشته و نگرانی‌های جدی در مورد پیری سریع جامعه ایجاد کرده است.

یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های این پدیده در ایران، افزایش تعداد سالمندانی است که تنها زندگی می‌کنند. طبق برآوردهای رسمی، تقریباً ۶.۸ میلیون سالمند در ایران به دلایل مختلف مانند مرگ همسر، طلاق یا هرگز ازدواج نکردن، تنها زندگی می‌کنند.داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد که زنان بیشترین سهم از این افراد را تشکیل می‌دهند و تعداد آنها بین ۳.۲ تا ۳.۵ میلیون نفر است، در حالی که ۵۰۰۰۰۰ تا ۶۰۰۰۰۰ مرد سالمند تنها زندگی می‌کنند. تعداد سالمندانی که هرگز ازدواج نکرده‌اند تقریباً ۸۰۰۰۰ نفر تخمین زده می‌شود.

این پدیده به ویژه برای زنان نگران‌کننده است، زیرا بیش از ۵۵٪ از زنان مسن در ایران بدون شریک زندگی زندگی می‌کنند. پدیده «تجرد میانسالی» نیز رو به افزایش است، به طوری که تعداد افراد مجرد بین ۴۰ تا ۵۰ سال بیش از ۷۰۰۰۰۰ نفر تخمین زده می‌شود که نشان‌دهنده موج جدیدی از سالمندانی است که در دهه‌های آینده تنها زندگی می‌کنند.

کارشناسان معتقدند که انزوای سالمندان در ایران فقط یک پدیده منزوی نیست؛ بلکه پیامدهای اجتماعی گسترده‌تری دارد. زنان مسنی که تنها زندگی می‌کنند با خطرات بیشتری از جمله انزوای اجتماعی، افسردگی، بیماری‌های جسمی درمان نشده و احساس ناامنی روبرو هستند. کارشناسان هشدار می‌دهند که این وضعیت می‌تواند به بحرانی در آینده تبدیل شود که سیستم‌های مراقبت‌های بهداشتی و رفاه اجتماعی کشور ممکن است قادر به رسیدگی به آن نباشند.

گزارش‌های سازمان ملل تخمین می‌زنند که اگر این روند ادامه یابد، جمعیت ایران تا سال ۲۰۵۱ به حدود ۸۳ میلیون نفر خواهد رسید و سپس وارد دوره‌ای از کاهش می‌شود که این تعداد به طور بالقوه بین ۴۲ تا ۷۲ میلیون نفر تا سال ۲۱۰۰ متغیر خواهد بود. مهم‌تر از همه، نسبت سالمندان در این دوره به شدت افزایش خواهد یافت.

احمد دلبری، رئیس انجمن علمی سالمندشناسی ایران، هشدار می‌دهد که تا سال ۲۰۵۱، سالمندان تقریباً یک سوم جمعیت (بیش از ۲۷ میلیون نفر) را تشکیل خواهند داد. او خاطرنشان می‌کند که این تحول در کشورهای توسعه‌یافته بیش از یک قرن طول کشیده است، در حالی که در ایران تنها در ۴۰ سال رخ خواهد داد. این یک تغییر سریع و ساختاری است که تأثیرات عمیقی بر ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی کشور خواهد داشت.

کارشناسان تأیید می‌کنند که کاهش نرخ زاد و ولد، پیر شدن نسل هشتاد ساله (متولدین دهه ۱۹۸۰) و افزایش تعداد افراد مجرد، همگی عواملی هستند که می‌توانند منجر به ظهور نسلی از سالمندان بدون فرزند، پوشش بیمه کافی، مسکن یا حقوق بازنشستگی کافی شوند.

از نظر اقتصادی، میانگین سن بازنشستگی در ایران حدود ۵۲ سال است، در حالی که امید به زندگی ۷۵ تا ۷۶ سال است. این بدان معناست که یک سوم از زندگی بسیاری از مردم پس از بازنشستگی سپری می‌شود، در زمانی که صندوق‌های بازنشستگی از بحران مالی شدیدی رنج می‌برند.

افزایش نسبت سالمندان، هزینه‌های مراقبت‌های بهداشتی و پزشکی را افزایش می‌دهد، در حالی که کاهش جمعیت جوان منجر به کوچک شدن بازار کار و کاهش رشد اقتصادی می‌شود. بنابراین، کارشناسان معتقدند که پیر شدن جامعه فقط یک چالش فردی نیست، بلکه یک بحران ملی است که مستقیماً بر توسعه اقتصادی و رفاه اجتماعی کشور تأثیر می‌گذارد.