بین تهران و واشنگتن… پکن در این رویارویی چه موضعی دارد؟

بین تهران و واشنگتن… پکن در این رویارویی چه موضعی دارد؟

 سال‌هاست که با هر تشدید تنش بین ایران و غرب، برخی از جناح‌های داخلی سرنوشت کشور را به مسکو و پکن گره زده‌اند و استدلال می‌کنند که ایران به اندازه کافی متحد شرقی دارد و نیازی به تعادل بین شرق و غرب نیست. آنها این را بر اساس استفاده چین و روسیه از حق وتو علیه قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل در مورد تهران می‌دانند. اما سوال امروز این است: چین در رویارویی فعلی کجا ایستاده است؟

حساب کاربری «نیوتان-چاینا» که به رسانه‌های دولتی چین نزدیک است، نوشت: «ایران هیچ متحد واقعی ندارد.» این حساب کاربری افزود که حتی نزدیکترین متحدان ایران نیز منافع ملی خود را بر حمایت از تهران در مواقع بحرانی ترجیح می‌دهند.

برای درک موضع چین در مناقشه ایران و آمریکا، فقط کافی است به مواضع رسمی آن نگاه کنیم. پکن گزارش‌هایی مبنی بر نهایی شدن توافق برای فروش موشک‌های ضد کشتی CM-302 به ایران قبل از حملات مشترک آمریکا و اسرائیل را تکذیب کرد. مائو نینگ، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، این گزارش‌ها را بخشی از یک کمپین اطلاعات نادرست توصیف کرد.

طبق گزارش رویداد ۲۴، این تکذیبیه دو نکته را در بر دارد: اینکه چین قصد ندارد در این شرایط به ایران سلاح بفروشد و اینکه حتی شایعاتی از این دست را تحمل نمی‌کند، که نشان می‌دهد تهران نمی‌تواند برای تقویت مستقیم قابلیت‌های دفاعی خود به پکن تکیه کند.

محکومیت بدون کلمه "ما محکوم می‌کنیم"

واکنش چین به حملات آمریکا و اسرائیل از همان ابتدا محتاطانه بود. وزارت امور خارجه نگرانی عمیق خود را در مورد این حملات ابراز کرد و بر لزوم احترام به حاکمیت، امنیت و تمامیت ارضی ایران تأکید کرد. این وزارتخانه خواستار توقف فوری عملیات نظامی، کاهش تنش، از سرگیری گفتگو و حفظ ثبات در خاورمیانه شد.

با این حال، پکن بیانیه جداگانه‌ای صادر نکرد، بلکه صرفاً به سوالات خبرنگاران پاسخ داد. مواضع آن شامل محکومیت صریح اقدام نظامی نبود. در جلسه شورای امنیت، نماینده چین اظهار داشت که ایالات متحده و اسرائیل بی‌پروا اماکنی را در داخل ایران هدف قرار داده‌اند که منجر به تشدید ناگهانی تنش‌های منطقه‌ای شده است. او بر پایبندی به اصول منشور سازمان ملل و رد استفاده از زور یا تهدید به زور تأکید کرد. اما از کلمه «ما محکوم می‌کنیم» استفاده نکرد. در مقابل، مسکو این حملات را اقدامی از پیش برنامه‌ریزی شده و غیرقابل توجیه توصیف کرد و صریحاً آنها را محکوم کرد.

چرا چین مردد است؟

مجله Think China توضیح داد که حمایت آشکار از ایران می‌تواند در صورت تغییر اوضاع، تعامل چین با هرگونه رهبری جدید بالقوه در تهران را دشوار کند و نشان می‌دهد که موضع پکن منعکس کننده یک بازی محتاطانه انتظار است.

بنیاد کارنگی اظهار داشت که چین عمداً از تعهدات امنیتی الزام‌آور به کشورهای ثالث اجتناب می‌کند و این بخشی از طراحی استراتژیک آن است، نه نشانه ضعف. منافع امنیتی اصلی آن در شرق آسیا متمرکز است، نه در مناطق دوردست. این کشور بر توانایی‌های نظامی خود در حوزه جغرافیایی خود و کاهش آسیب‌پذیری‌های خود در آنجا تمرکز دارد.

چین بزرگترین شریک تجاری بیش از ۱۲۰ کشور است و از بازار جهانی نفت می‌خرد. سیاست‌های منطقه‌ای آن به هیچ کشور واحدی وابسته نیست. در خاورمیانه، این کشور روابط خود را با ایران حفظ می‌کند، در حالی که همزمان روابط خود را با عربستان سعودی، امارات متحده عربی، مصر و ترکیه حفظ می‌کند. همچنین مدتی است که روابط فعالی با اسرائیل برقرار کرده است.

دیدار پیش‌بینی‌شده بین پکن و واشنگتن همچنان یک رویداد کلیدی است.چین در حال آماده شدن برای یک دیدار مهم با ایالات متحده است، جایی که انتظار می‌رود دونالد ترامپ و شی جین‌پینگ در هفته‌های آینده در پکن دیدار کنند. این اجلاس احتمالاً بر تمدید آتش‌بس تجاری بین دو اقتصاد بزرگ جهان تمرکز خواهد داشت.

لغو یا به تعویق انداختن این نشست برای پکن پرهزینه خواهد بود، زیرا پکن باید آتش‌بس تجاری را تمدید کند، حمایت ایالات متحده از تایوان را کاهش دهد و محدودیت‌های صادرات فناوری را کاهش دهد. تحلیلگران معتقدند که چین انگیزه‌های قوی برای حفظ روابط پایدار با واشنگتن دارد.

آیا تشدید تنش به نفع چین است؟

برخی از تحلیلگران چینی معتقدند که مشغولیت ایالات متحده با خاورمیانه ممکن است تمرکز آن را بر مهار چین در منطقه هند و اقیانوس آرام کاهش دهد و به طور بالقوه یک دریچه استراتژیک برای پکن باز کند، همانطور که در طول جنگ‌های عراق و افغانستان اتفاق افتاد. بزرگترین حضور نظامی ایالات متحده در خاورمیانه از سال ۲۰۰۳ در حال حاضر در آنجا مستقر است و این استقرار مداوم می‌تواند منابع واشنگتن را از آسیا منحرف کند.

با این حال، تحلیلگران دیگر این دیدگاه را رد می‌کنند و معتقدند که ایالات متحده قادر به عملیات در چندین جبهه است و از فناوری پیشرفته و اتحادهای خود بهره می‌برد.

مجله نشنال اینترست خاطرنشان کرد که یکی از مهمترین درس‌های جنگ برای چین، استفاده از هوش مصنوعی، عملیات سایبری و ادغام اطلاعات در جنگ مدرن است که نشان دهنده محو شدن مرزهای بین فناوری غیرنظامی و نظامی است.

پیامدهای سابقه نشنال اینترست خاطرنشان کرد که چین، علیرغم همکاری استراتژیک خود با ایران، نیروی دریایی برای تضمین امنیت دریایی یا ارائه هرگونه تضمین امنیتی اعزام نکرده است - شکافی که در منطقه از نظر دور نخواهد ماند.

علاوه بر این، ترور یک فرمانده عالی رتبه در یک حمله خارجی، موضوع حساسی برای رژیم‌های اقتدارگرا است. اگر تحولات در ایران منجر به ناآرامی‌های گسترده یا تغییر سیاسی شود، پکن ممکن است در پیش‌بینی هرگونه واکنشی، به تشدید کنترل‌های داخلی و افزایش محدودیت‌های امنیتی متوسل شود، انتخابی که می‌تواند هزینه‌های داخلی داشته باشد.

این گزارش نتیجه گرفت که چین نه با ایران و نه با ایالات متحده، بلکه با منافع خود طرف نیست. این کشور نگرانی‌های خود را با احتیاط ابراز می‌کند، از فروش سلاح خودداری می‌کند، حتی شایعات را نیز تکذیب می‌کند، کانال‌های خود را با واشنگتن حفظ می‌کند، منابع انرژی خود را متنوع می‌کند و تحولات تهران را از نزدیک زیر نظر دارد. در بحبوحه این درگیری، به نظر می‌رسد پکن یک بازیگر عملگرا است که هزینه‌ها و مزایا را می‌سنجد.