تحریم‌های آمریکا علیه «بانک‌های سایه» ایران

 

تحریم‌های آمریکا علیه «بانک‌های سایه» ایران

سرعت فشار اقتصادی اعمال شده توسط واشنگتن بر تهران با تغییر رویکرد از هدف قرار دادن بخش‌های سنتی به دنبال کردن شبکه‌های مالی پیچیده‌ای که خارج از سیستم بانکی رسمی فعالیت می‌کنند، در تلاش برای محدود کردن توانایی ایران در تأمین مالی فعالیت‌های نظامی و منطقه‌ای خود، در حال افزایش است.

گزارش احمد مرزوق این شبکه‌ها را که ایالات متحده آنها را «بانک‌های سایه» می‌نامد، بررسی می‌کند و توضیح می‌دهد که چگونه آنها علیرغم تحریم‌های متوالی اعمال شده بر تهران در طول سال‌ها، به ابزاری حیاتی در مدیریت جریان‌های مالی ایران تبدیل شده‌اند.

وزارت خزانه‌داری ایالات متحده تحت عنوان «عملیات خشم اقتصادی»، بسته جدیدی از تحریم‌ها را اعلام کرد که سه شرکت صرافی ایرانی را به همراه شبکه‌ای از افراد و شرکت‌های صوری مرتبط با آنها هدف قرار می‌دهد، اقدامی با هدف مختل کردن کانال‌های مالی غیرمتعارف.

لیست تحریم‌ها شامل صرافی اوپال، مرتبط با تاجر بدرام پیروزیان؛ صرافی رادین، مرتبط با ناصر قاسمی راد؛ و صرافی ارز ایران، مرتبط با احسان تاجوری است - نهادهایی که واشنگتن می‌گوید بخشی از یک سیستم مالی موازی هستند.

یک سیستم موازی

وزارت خزانه‌داری ایالات متحده توضیح می‌دهد که این شرکت‌ها به عنوان واسطه‌های سنتی عمل نمی‌کنند، بلکه پل‌های مالی را تشکیل می‌دهند که ایران را در شبکه‌ای وسیع‌تر به نام «بانک‌های سایه» به سیستم مالی جهانی متصل می‌کنند. آن‌ها سالانه میلیاردها دلار تراکنش را خارج از کانال‌های رسمی مدیریت می‌کنند.

از دیدگاه ایالات متحده، اهمیت این شبکه‌ها در نقش محوری آن‌ها در تسهیل درآمدهای حاصل از فروش نفت و پتروشیمی نهفته است، به ویژه با توجه به اتکای روزافزون تهران به تسویه حساب‌های مالی با ارزهای جایگزین و دور زدن سیستم مالی غربی.

واشنگتن اشاره می‌کند که ایران از یوان چین برای تسویه بخشی از صادرات نفت خود استفاده می‌کند، قبل از اینکه شرکت‌های صرافی این درآمدها را به ارزهای دیگری تبدیل کنند که توسط نهادهای نظامی و شرکت‌های وابسته به راحتی قابل استفاده هستند.

ابزارهای این شبکه‌ها محدود به صرافی‌های سنتی نیست. خزانه‌داری ایالات متحده، گردانندگان آن‌ها را به استفاده از ملیت‌های خارجی برای تأسیس شرکت‌ها در خارج از کشور و افتتاح حساب‌های بانکی که دسترسی به سیستم مالی بین‌المللی را بدون ایجاد سوءظن فراهم می‌کنند، متهم می‌کند.

پناهگاه‌های دیجیتال

در همین حال، تحقیقات رویترز نقش ارزهای دیجیتال را برجسته می‌کند، به طوری که پلتفرم نوبیتکس به عنوان یک کانال مالی جایگزین برجسته ظهور کرده و به مجرایی برای اتصال اقتصاد ایران به جهان خارج تبدیل شده است.

این تحقیقات نشان می‌دهد که این پلتفرم که هشت سال پیش توسط دو برادر از خانواده خرازی تأسیس شد، توسط نهادهای تحریم‌شده، از جمله بانک مرکزی و سپاه پاسداران، برای انتقال میلیون‌ها دلار استفاده شده است، علیرغم اینکه این شرکت هرگونه ارتباط مستقیم با دولت را انکار می‌کند.

این همگرایی بانکداری سنتی و ارزهای دیجیتال نشان دهنده تکامل ابزارهای دور زدن تحریم‌ها است و چالش‌های جدیدی را برای تلاش‌های ایالات متحده برای تشدید حلقه مالی اطراف تهران ایجاد می‌کند.

بنابراین، رویارویی اقتصادی دیگر محدود به هدف قرار دادن صادرات نفت یا ترافیک نفتکش‌ها نیست، بلکه به یک شبکه مالی پیچیده و فرامرزی گسترش یافته است که واشنگتن به عنوان شریان کلیدی برای تأمین مالی نفوذ ایران، به دنبال از بین بردن آن است.

علیرغم تشدید تحریم‌ها، با توجه به توانایی مداوم تهران در تطبیق و ابداع کانال‌های جایگزین برای بازیافت منابع مالی خود به دور از نظارت بین‌المللی، این سوال همچنان مطرح است که این اقدامات تا چه حد می‌توانند به اهداف خود دست یابند.